بازیابی و تحلیل فضیلت های معرفتی از منظر نهج البلاغه

پاره ای از فضیلت های انسانی را که مزیت هایی برای قوای شناختی تلقی می گردند و به مثابه ویژگی هایی مثبت و موثر در معرفت اند، فضایل شناختی می نامند. فهم نقش فضایل و رذایل قوای معرفتی آدمیان در شکل گیری باور، کمک می کند تا به بازشناسی ویژگی های قوای معرفتی و تجدید نظر در شبکه باورها اقدام شود، لذا مورد توجه دانش معرفت شناسی و اخلاق است. این پژوهش با استناد به نهج البلاغه تلاش کرد با روش تحلیل کیفی محتوا به بررسی فضایل ضروری برای قوای شناختی یعنی؛ حس، قلب، حافظه و عقل بپردازد. یافته ها نشان داد گوش سپردن و نظر کردن در حوزه حواس ظاهری یک فضیلت است که با شنیدن و یا به چشم خوردن متفاوت است، چنانکه وجدان بیدار و یقظه برای قلب یک مزیت معرفتی ایجاد می کند؛ حضور ذهن، و قدرت ضبط قوی از فضایل حافظه و تدبر، هوش، و تجربه اندوزی از فضایل مربوط به تعقل و استدلال ورزی اند. نظام معرفتی نهج البلاغه، به عوامل موثر بر شناخت که در دسترس معرفتی فاعل شناسا نیست؛ یعنی برون گرایی معرفتی قائل است و نقش فضایل در ایجاد باور تاکید کرده و اعتبار و ارزش شناخت را به داشتن قراین و دلایل کافی منحصر نمی کند، بلکه فضایل فاعل شناسا را نیز موجب ساخت باورهای صحیح و معرفت های معتبر معرفی می کند که در صدر آنها بصیرت و حکمت است.